صد هزار عالم « متخالف الاوضاع مختلفة الاشكال مخالفة الالوان » « 268 » را و به التفات نفس همه را زنده دارد و به حركت مىآورد ؛ در صورتى كه خيال جزئى را چنين قوّت و تصرّف است در خلقت عوالم و صور ، قوّت ملكوت حقّ تعالى كه مظهر صفت ايجاد و فعل خداوند است آيا چه قدرت دارد بر خلقت عوالم كثيره . و ليكن تفرقه « 269 » آنست كه : خيال حفظ مخلوقات و صور ممثّلهء خود را تا ملتفت است به آنها مىنمايد و چون كمال ذاتى به اتّصال به مبدأ وجود حاصل نكرده بر ممثّلات « 270 » و مصوّرات « 271 » آن هم كمالى و اثرى مترتّب نيست . امّا حقّ جلّ و علا به سبب كمال و قوّت و قدرت وجود خود و حكمت و خبرت ، عوالمى را كه ايجاد مىفرمايد در قبضهء قدرتش حفظ و ضبط مىنمايد و به كمال حكمت و ربوبيّت ، آنها را تربيت مىفرمايد و به كمال خلقى خود مىرساند : « سبحان اللّه عمّا يصفه الواصفون » « 272 » اين چه وسعت وجود و قدرت است كه عقول كاملهء انبياء و اوصياء را حيران و مات نموده و علم افراز « لولاك لما خلقت الافلاك » « 273 » كه سيّد انبياء و مرسلين است علم عجز و نياز مىافرازد كه : « ما عرفناك حقّ معرفتك » « 274 » و به فقر و افتقار الى اللّه افتخار مىنمايد و مىگويد : انا سيّد ولد آدم و لا فخر ؛ من بزرگ اولاد آدم هستم و به اين فخر نمىكنم و ليكن

--> ( 268 ) - داراى اوضاع گوناگون و شكلهاى گوناگون و رنگهاى گوناگون ( 269 ) - مقصود « فرق » است . ( 270 ) - همانندها ( 271 ) - شكلها ( 272 ) - حضرت الهيّت از آنچه وصف‌كنندگان او را توصيف و تعريف كنند پاك و منزّه است . ( 273 ) - اگر بخاطر تو نبود افلاك را نمىآفريدم : حديث قدسى . ( 274 ) - تو را چنان كه حق شناسائى توست نشناخته‌ايم .